Σημαντικές μυκητολογικές ασθένειες του αμπελιού

Του Δρ. Εμμανουή Α. Μαρκάκη

Φυτοπαθολόγος-Δόκιμος Ερευνητής

Τμήμα Αμπέλου, Λαχανοκομίας, Ανθοκομίας και Προστασίας Φυτών

Ινστιτούτο Ελιάς, Υποτροπικών Φυτών και Αμπέλου

ΕΛΓΟ-ΔΗΜΗΤΡΑ

Η σπουδαιότερη ασθένεια του αμπελιού στη χώρα μας είναι ο περονόσπορος ο οποίος προκαλείται από τον ωομύκητα Plasmopara viticola. Η ασθένεια ενδημεί στη χώρα μας και μπορεί να προκαλέσει σοβαρές ζημιές στις υγρές και βροχερές περιοχές.Ο περονόσπορος προσβάλλει τα νεαρά μέρη του αμπελιού τα οποία παραμένουν πράσινα (φύλλα, νεαρούς βλαστούς, ταξιανθίες). Στα νεαρά φύλλα εμφανίζονται κηλίδες ανοιχτού πράσινου ή κιτρινοπράσινου χρώματος που ομοιάζουν με «λαδιές» (Εικ. 1α). Το κέντρο της κηλίδας σύντομα αποκτά χρώμα καστανό και μετέπειτα ξεραίνεται, ενώ τα εντόνως προσβεβλημένα φύλλα νεκρώνονται και πέφτουν. Σε συνθήκες υψηλής υγρασίας στην κάτω επιφάνεια των φύλλων εμφανίζονται οι λευκές χιονώδεις εξανθίσεις των καρποφοριών του παθογόνου (Εικ.1β). Στα πιο ώριμα φύλλα ή στα φύλλα των πιο ανθεκτικών ποικιλιών η ασθένεια εκδηλώνεται με τη μορφή γωνιωδών κηλίδων που περιορίζονται από τα νεύρα, δίνοντας την εντύπωση «μωσαϊκού» (Εικ.1γ).Οι ταξιανθίες μπορούν επίσης να προσβληθούν και να νεκρωθούν ολοσχερώς (Εικ. 1δ).Τα τέλη της άνοιξης είναι η πιο κρίσιμη περίοδος εκδήλωσης της ασθένειας δεδομένου ότι η θερμοκρασία του περιβάλλοντος ανεβαίνει και η βλαστική ανάπτυξη του αμπελιού είναι ταχύτατη.

Για την αντιμετώπιση του περονοσπόρου στο αμπέλι συνιστώνται ψεκασμοί με κατάλληλα προστατευτικά (χαλκούχα, mancozeb,propineb,κ.α.) και διασυστηματικά (azoxystrobin,metalaxyl, fosetyl κ.α.) σκευάσματα που θα πρέπει να επαναλαμβάνονται τακτικά. Σε περιοχές με υψηλή σχετική υγρασία και συχνές βροχοπτώσεις συνιστώνται ψεκασμοί στα εξής στάδια: 1. όταν οι βλαστοί έχουν μήκος 8-10 εκατοστά, 2. μετά από 10 ημέρες, 3. λίγο πρίν την άνθιση (στάδιο του «μούρου»), 4. μετά τη γονιμοποίηση. Επιπλέον, σε περιοχές όπου η ασθένεια ενδημεί, οι παραγωγοί θα πρέπει να εφαρμόζουν έναν ακόμη ψεκασμό με χαλκούχο σκεύασμα μετά από τον τρύγο. Προσοχή θα πρέπει να δοθεί κατά τους δύο πρώτους ψεκασμούς οπότε και θα πρέπει να αποφεύγεται η χρήση χαλκούχων σκευασμάτων διότι προκαλούν ανάσχεση της βλάστησης.

Το ωίδιο (ή χολέρα)αποτελεί ίσως τη δεύτερη πιο σημαντική ασθένεια του αμπελιού η οποία εμφανίζεται σε όλες τις αμπελοπαραγωγικές περιοχές του κόσμου και προκαλείται από το μύκητα Erysiphe necator.Ο μύκητας προσβάλλει σχεδόν όλα τα υπέργεια μέρη του αμπελιού (κληματίδες, φύλλα, βλαστούς, βότρεις). Η ασθένεια εμφανίζεται αρχικώς στα φύλλα με τη μορφή χλωρωτικών κηλίδων οι οποίες σύντομα καλύπτονται από τις λευκές αλευρώδεις εξανθίσεις του παθογόνου. Η προσβολή μπορεί να επεκταθεί και να καλύψει ολόκληρο το έλασμα του φύλλου προκαλώντας παραμόρφωση και κατσάρωμα (Εικ. 2α). Παρόμοια συμπτώματα παρατηρούνται στους βλαστούς και στους βότρεις ενώ αν η προσβολή γίνει πριν την άνθηση παρατηρείται ανθόρροια. Οι προσβεβλημένες ράγες εμφανίζουν λευκό-κονιορτώδες επίχρισμα και στη συνέχεια σχίζονται, νεκρώνονται και πέφτουν (Εικ. 2β). Εάν οι ράγες μολυνθούν μετά το γυάλισμα, η επιφάνειά τους αποκτά δερματώδη όψη. Όψιμες προσβολές στις κληματίδες εμφανίζονται με τη μορφή χαρακτηριστικών κηλίδων η οποίες καλύπτονται από λευκές εξανθίσεις και στο τέλος της καλλιεργητικής περιόδου αποκτούν ιώδες χρωματισμό ο οποίος είναι ορατός και κατά τη χειμερινή περίοδο (Εικ. 2γ).

Η καλύτερη μέθοδος αντιμετώπισης του ωιδίου είναι η πρόληψη. Το θειάφι αποτελεί το οικονομικότερο και αποτελεσματικότερο προληπτικό μυκητοκτόνο αλλά θα πρέπει να εφαρμόζεται μόνο όταν η θερμοκρασία του περιβάλλοντος κυμαίνεται μεταξυ 18 και 32 °C. Για την καταπολέμηση της ασθένειας συνιστώνται επίσης ψεκασμοί με κατάλληλα σκευάσματα (azoxystrobin, boscalid, propineb, triadimenol κ.α.) στα ακόλουθα στάδια: 1. όταν οι βλαστοί αποκτήσουν το 3^ο-5^ο φύλλο, 2. κατά την άνθιση, 3. μετά το δέσιμο των ραγών, 4. κάθε 15-20 ημέρες μέχρι το γυάλισμα και ανάλογα με την ένταση της προσβολής.

Η ίσκα είναι μια άλλη σοβαρότατη ασθένεια του ξύλου του αμπελιού η οποία προκαλείται από ένα σύμπλοκο μυκήτων (Fomitiporiamediterranea, Phaeomoniellachlamydospora, Phaeoacremoniumminimumκ.α.). Ενώ παλαιότερα θεωρούνταν ότι προσβάλλει πρέμνα ηλικίας 10 ετών και άνω, τα τελευταία χρόνια η ασθένεια διαπιστώνεται συχνότατα και σε νεαρούς αμπελώνες ηλικίας 1-7 ετών, και της έχει αποδοθεί η ονομασία «παρακμή των νεαρών αμπελώνων». Βασική αιτία της έξαρσης της ασθένειας θεωρούνται οι «χαλαροί» φυτοϋγειονομικοί έλεγχοι του παρελθόντος που επέτρεπαν την εισαγωγή και διακίνηση μολυσμένου πολλαπλασιαστικού υλικού.Τα συμπτώματα της ασθένειας στα φύλλα εμφανίζονται κατά την καλοκαιρινή περίοδο ως περιφερειακές και μεσονεύριες χλωρώσεις και κιτρινίσματα που καταλήγουν σε ξηράνσεις μέρους ή ολόκληρου του ελάσματος, δίνοντας συχνά την εικόνα «λωρίδων τίγρης» (Εικ. 3α). Χαρακτηριστικό σύμπτωμα της ασθένειας στα μεγαλύτερης ηλικίας πρέμνα είναι το εύθρυπτο εγκάρδιο ξύλο (Εικ. 3β) ενώ στα νεότερα πρέμνα ο ξυλώδεις ιστός αποκτά σκούρο χρώμα αλλά παραμένει σκληρός (Εικ. 3γ). Τα μολυσμένα αμπέλια σταδιακά παρακμάζουν και συχνά νεκρώνονται ολοσχερώς. Η ταυτόχρονη παρουσία επιπλέον μυκήτων σε άρρωστα από ίσκα αμπέλια (Eutypa lata, Phomopsis viticola,Ilyonectria spp. κ.α.) κάνουν την αιτιολογία και συμπτωματολογία της συγκεκριμένης ασθένειας ακόμη πιο πολύπλοκη.

ασθένειας βασίζεται στην πρόληψη. Οι παραγωγοί θα πρέπει να χρησιμοποιούνυγιές πολλαπλασιαστικό υλικό, να απολυμαίνουν τα κλαδευτικά τους εργαλεία και να εφαρμόζουν κατάλληλα προστατευτικά σκευάσματα ώς επικαλυπτικά των τομών του κλαδέματος.Τα εντόνως μολυσμένα πρέμνα θα πρέπει να απομακρύνονται και να καταστρέφονται.

Άλλες μυκητολογικές ασθένειες που απαντώνται συχνότατα στους αμπελώνες είναι ο βοτρύτης, η φώμοψη, η ευτυπίωση και  οι σηψιρριζίες.