Ανατρεπτικές αλλαγές φέρνει ο Νέος Κώδικας στην τοπική αυτοδιοίκηση

Σε μια βαθιά μεταρρύθμιση που αλλάζει ριζικά τον χάρτη των δήμων και των περιφερειών της χώρας προχωρά το Υπουργείο Εσωτερικών, θέτοντας σε δημόσια διαβούλευση (με ορίζοντα ολοκλήρωσης την 4η Ιουνίου 2026) τον νέο, μνημειώδη Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης.

Το νομοθέτημα-μαμούθ, το οποίο εκτείνεται σε 761 άρθρα, έρχεται να βάλει τάξη σε ένα χαοτικό καθεστώς περίπου 2.000 διάσπαρτων διατάξεων, κωδικοποιώντας και εκσυγχρονίζοντας κάθε πτυχή της καθημερινής λειτουργίας των ΟΤΑ.

Η πιο ηχηρή ανατροπή αφορά το εκλογικό σύστημα, καθώς καταργείται οριστικά ο δεύτερος γύρος στις αυτοδιοικητικές κάλπες, ενώ παράλληλα ανοίγει η πόρτα για την ηλεκτρονική ψηφοφορία και τα τοπικά δημοψηφίσματα.

Οι βασικοί πυλώνες της μεταρρύθμισης

Η φιλοσοφία του νέου Κώδικα εστιάζει στην αποτελεσματικότητα, τον ψηφιακό μετασχηματισμό και το ξεκαθάρισμα των ρόλων, με τις σημαντικότερες αλλαγές να συνοψίζονται στα εξής πεδία:

• έλος στο θολό τοπίο των αρμοδιοτήτων: Δεκαπέντε χρόνια μετά τη δημιουργία τους, οι Περιφέρειες αποκτούν επιτέλους ένα ενιαίο νομικό πλαίσιο. Μέχρι σήμερα, η συνύπαρξη παλιών και νέων νόμων προκαλούσε διαρκείς επικαλύψεις και γραφειοκρατική σύγχυση για το «ποιος κάνει τι», φαινόμενο που πλέον εξαλείφεται μέσω της πολυεπίπεδης διακυβέρνησης.
• Εκλογές εξπρές και e-κάλπες: Η κατάργηση της δεύτερης Κυριακής συνδυάζεται με τη δυνατότητα ψηφιακής ψηφοφορίας σε ειδικά διαμορφωμένα κέντρα και υπό την επίβλεψη δικαστικού αντιπροσώπου, με στόχο να τονωθεί η συμμετοχή των πολιτών και να ενισχυθεί η νομιμοποίηση των εκλεγμένων αρχών.
• Ψηφιακά δημοψηφίσματα και ενεργοί πολίτες: Θεσμοθετούνται για πρώτη φορά συμβουλευτικά δημοτικά δημοψηφίσματα με ηλεκτρονικές, αδιάβλητες διαδικασίες. Παράλληλα, αναβαθμίζονται τα συμβούλια νέων, προσφέροντάς τους σύγχρονα εργαλεία ψηφιακής έκφρασης.
• Διαφάνεια στα οικονομικά και «σκληροί» έλεγχοι: Εισάγεται ένα αυστηρό και αντικειμενικό σύστημα ελέγχου, το οποίο θα εστιάζει αποκλειστικά στη νομιμότητα (και όχι στη σκοπιμότητα) των αποφάσεων. Αυτό θα υλοποιείται μέσω ενός νέου πληροφοριακού συστήματος και της Αυτοτελούς Υπηρεσίας Ελέγχου Νομιμότητας ΟΤΑ, κλείνοντας τις «γκρίζες ζώνες» παρερμηνειών στα οικονομικά των δήμων.
• Καταστατική θωράκιση των αιρετών: Ξεκαθαρίζει πλήρως το τοπίο γύρω από τις αντιμισθίες, τα έξοδα παράστασης, καθώς και τις προϋποθέσεις για τη λήψη ειδικών αδειών ή την αναστολή της επαγγελματικής δραστηριότητας των στελεχών της αυτοδιοίκησης.

Τι κερδίζει ο πολίτης στην καθημερινότητά του

Σύμφωνα με το Υπουργείο Εσωτερικών, η συγκέντρωση όλης της νομοθεσίας σε ένα και μόνο κείμενο δεν διευκολύνει απλώς τους αιρετούς και τους υπηρεσιακούς παράγοντες, αλλά έχει άμεσο αντίκτυπο στην κοινωνία.

Η δραστική μείωση της γραφειοκρατίας μεταφράζεται σε ταχύτερη εξυπηρέτηση χωρίς ταλαιπωρία. Την ίδια στιγμή, οι έξυπνες ψηφιακές εφαρμογές και οι διαλειτουργικότητες που εισάγονται, επιτρέπουν σε ομάδες που μέχρι σήμερα αποκλείονταν ή δυσκολεύονταν (όπως οι νέοι ή οι κάτοικοι απομακρυσμένων περιοχών) να συμμετέχουν ενεργά στα κοινά. Τέλος, η ορθολογική διαχείριση των πόρων και οι αντικειμενικές διαδικασίες ελέγχου διασφαλίζουν ότι τα χρήματα των φορολογουμένων πιάνουν τόπο, περιορίζοντας στο ελάχιστο τα περιθώρια αυθαιρεσίας.