“Οι Κορυνήτες…” από τον Μανόλη Μανούτσογλου

Εσείς ξέρατε ποιοί ήταν οι Κορυνήτες;
Το προσωνύμιο «Κορυνήτης» για κάποιον προέρχεται από το όπλο που χρησιμοποιούσε, την κορύνη, ένα βαρύ ρόπαλο, όπως μάθαμε μέσα από την πολύ ενδιαφέρουσα ομιλία του Καθηγητή Μανόλη Μανούτσογλου, ο οποίος, το βράδυ της Παρασκευής 5 Σεπτεμβρίου, στο Ίνι Δήμου Μινώα Πεδιάδας, έκλεισε την πρώτη μέρα του τριήμερου Διεθνούς Επιστημονικού Συνεδρίου για την
«Κρητική Αρκαδία, από αρχαιοτάτων χρόνων μέχρι σήμερα αλλά και αύριο».

Η Αρχαία Αρκαδία ήταν κτισμένη κοντά στο Αφρατί, όπου αρχαιολογικές ανασκαφές έφεραν στο φως κατοικίες και θολωτούς τάφους. Η πόλη είχε δικό της νόμισμα, με το κεφάλι του Δία στην μια πλευρά και της Αθηνάς στην άλλη.

Ο Μανόλης Μανούτσογλου, Καθηγητής Σχολής Ορυκτών Πόρων Πολυτεχνείου Κρήτης & πρώην Κοσμήτορας της Σχολής, ξεκίνησε την ομιλία του, “συστήνοντας” μας τον Άρειθο, γνωστό και ως Κορυνήτη, έναν πολεμιστή που αναφέρεται στην Ιλιάδα.
Το προσωνύμιο «Κορυνήτης» προέρχεται, όπως προαναφέραμε, από το όπλο που χρησιμοποιούσε, την κορύνη, ένα βαρύ ρόπαλο. Σύμφωνα με την Ιλιάδα, ο Άρειθος πολεμούσε με αυτήν την κορύνη αντί για το συνηθισμένο δόρυ ή ξίφος. Τελικά, σκοτώθηκε από τον Λυκούργο βασιλιά της Τεγέας, ο οποίος πήρε την κορύνη του και την χρησιμοποίησε στη μάχη.

Ο μύθος του Άρειθου Κορυνήτη, όπως περιγράφεται στην Ιλιάδα, αναφέρει ότι ο Άρειθος χρησιμοποιούσε ένα ρόπαλο (κορύνη) ως όπλο, αντί για τα συνήθη μεταλλικά όπλα της εποχής. Αυτό το στοιχείο μπορεί να υποδηλώνει μια πρώιμη φάση της πολεμικής τεχνολογίας, πριν από την ευρεία χρήση μεταλλικών όπλων. Η κατοχή και χρήση του ροπάλου από τον Άρειθο θα μπορούσε να αντανακλά μια εποχή ή μια κοινωνική τάξη όπου η μεταλλουργία δεν ήταν ακόμη διαδεδομένη ή προσιτή. Αντίθετα, ο Λυκούργος, που τον νίκησε, πιθανόν να αντιπροσωπεύει μια πιο προηγμένη τεχνολογικά κοινωνία με πρόσβαση σε μεταλλικά όπλα, υποδηλώνοντας την υπεροχή της μεταλλοτεχνίας έναντι των πρωτόγονων όπλων. Μια πρόσφατα ανακαλυφθείσα επιγραφή από την Αρκαδία, μας περιέχει ένα εορτολόγιο με λεπτομέρειες για θρησκευτικές τελετές και εορτές, που χρονολογείται στον 5ο αιώνα π.Χ., προσφέρει νέες πληροφορίες για τις λατρευτικές πρακτικές στην αρχαία Αρκαδία. Πέραν από την αναφορά στο «Κορυνίτιον» η επιγραφή μπορεί να υποδηλώνει την ύπαρξη ενός ιερού ή τόπου λατρείας αφιερωμένου στον Άρειθο. Επιπλέον, εξετάζεται τη δυνατότητα η επιγραφή να περιγράφει τελετές που σχετίζονται με τη μύηση νέων πολεμιστών, συνδέοντας τις με τον μύθο του Άρειθου και του Λυκούργου. Συγκεκριμένα, εξετάζεται τη δυνατότητα να αναλύει μια τελετή που περιλαμβάνει την παράδοση όπλων σε έναν νέο, η οποία μπορεί να αντικατοπτρίζει την παράδοση της πανοπλίας του Άρειθου στον Ερευθάλιο, όπως περιγράφεται στην Ιλιάδα. Ο Άρειθος Κορυνήτης λόγω του ροπάλου του, μοιράζεται ένα κοινό χαρακτηριστικό με τον Περιφήτη, έναν άλλον Κορυνήτη, έναν ληστή που ο Θησέας σκότωσε στην πορεία του προς την Αθήνα, του αφαίρεσε το ρόπαλο, το οποίο από τότε έγινε και το διακριτικό σύμβολο του.

Ο Θησέας συνδέεται στενά με την Κρήτη μέσω του άθλου του με τον Μινώταυρο και τον λαβύρινθο της Κνωσού. Η συμβολική χρήση του ροπάλου συνδέει αυτούς τους μύθους με τη μετάβαση από την πρωτόγονη εποχή σε πιο προηγμένες κοινωνίες. Η Κρήτη, με τον ανεπτυγμένο Μινωικό πολιτισμό, μπορεί να θεωρηθεί ως η αντίθετη πλευρά αυτής της μυθολογικής μετάβασης, από την απλότητα της ξύλινης ή πέτρινης κορύνης στην πολυπλοκότητα της μεταλλουργικής τεχνολογίας. Πιθανώς οι μύθοι περνώντας από τόπο σε τόπο να αντικατοπτρίζουν την μετάβαση από την χρήση απλών, ξύλινων, πέτρινων όπλων σε πιο προηγμένα, μεταλλικά όπλα, υπογραμμίζοντας τη σημασία της μεταλλοτεχνίας στην αρχαία πολεμική τεχνολογία, χωρίς να αποκλείεται η ερμηνεία τους από διαφορετικές προσεγγίσεις όπως στην ιατρική στην προσέγγιση της κορύνης με τον Ασκληπικό μοχλό, ένα εργαλείο που χρησιμοποιείται στην οστεοπαθολογία και τη χειροπρακτική για τη θεραπεία μυϊκών και σκελετικών προβλημάτων. Πρόκειται για μια ράβδο, συχνά με καμπύλη άκρη, που επιτρέπει στον θεραπευτή να εφαρμόζει ελεγχόμενη πίεση σε συγκεκριμένα σημεία του σώματος, με στόχο τη χαλάρωση χρόνιων μυϊκών συσπάσεων και την αποκατάσταση της κινητικότητας των αρθρώσεων. Μια σχετικά πρόσφατη ερμηνεία του μύθου τον συνδέει με την γιορτή Μώλεια, μια Παναρκαδική πολεμική γιορτή που γινόταν σε ανάμνηση του φόνου του Άρειθου, η οποία πιθανώς να αποτελούσε και μια από τις αρχαιότερες γιορτές για το νερό και το περιβάλλον.