Η ιταλική φρεγάτα, ο στόλος προς τη Γάζα και… ο μαζικός εκβρασμός ζιφιών

Ένα θλιβερό περιστατικό το οποίο χρήζει άμεσων και τεκμηριωμένων απαντήσεων εκτυλίχθηκε στις 25 Σεπτεμβρίου 2025 στις νότιες ακτές της Κρήτης, όταν τέσσερις σπάνιες ραμφοφάλαινες, γνωστές και ως ζιφιοί, εκβράστηκαν σε μια ακτογραμμή μερικών δεκάδων χιλιομέτρων. Το περιστατικό, που χαρακτηρίζεται από τους επιστήμονες ως «άτυπος μαζικός εκβρασμός», έχει σημάνει συναγερμό, με τις υποψίες να στρέφονται σε μια αόρατη αλλά θανατηφόρα απειλή που μπορεί να κρύβεται στα βάθη των θαλασσών: τα στρατιωτικά σόναρ.

Μπορεί επίσημα πορίσματα να μην υπάρχουν ακόμα, υπάρχουν όμως συγκεκριμένα στοιχεία που οδηγούν σε ένα συγκεκριμένο σενάριο, το οποίο εμπλέκει τη διέλευση μιας υπερσύγχρονης ιταλικής φρεγάτας από την περιοχή, λίγες ώρες πριν την τραγωδία.

Το Χρονικό μιας Προαναγγελθείσας Τραγωδίας

Η ημέρα ξεκίνησε με τον εντοπισμό ενός νεκρού κήτους, μήκους έξι μέτρων, στην παραλία του Κερατόκαμπου. Λίγο αργότερα πολίτες ανέφεραν μια φάλαινα που «σπαρταρούσε» στα ρηχά στην περιοχή του Καλικοβρέχτη η οποία μεταφέρθηκε από ιδιώτη με σκάφος στην παραλία του Μύρτους έχοντας χάσει τη ζωή της. Μέσα στις επόμενες ώρες άλλα δύο, ένα ζωντανό και ένα νεκρό, εντοπίστηκαν στην περιοχή Τέρτσα.   

Συνολικά, τέσσερις ζιφιοί (Ziphius cavirostris), ένα είδος γνωστό για τις καταδύσεις του σε ακραία βάθη και την εξαιρετική του ευαισθησία στους υποβρύχιους ήχους, χάθηκαν μέσα σε λίγες ώρες. Η ταυτόχρονη εμφάνισή τους σε διαφορετικά σημεία μιας ευρείας περιοχής απομακρύνει με σχετική βεβαιότητα το σενάριο προβλήματος από φυσικές αιτίες, όπως ασθένειες ή την κατάποση πλαστικών, που συνήθως οδηγούν σε μεμονωμένους θανάτους. Το μοτίβο παραπέμπει σε ένα  έντονο και εκτεταμένο γεγονός, και η ιστορία της περιοχής έχει δείξει ποιος είναι ο συνήθης ύποπτος.   

Συνδέοντας τα Κομμάτια του Παζλ

Η έρευνα για την πηγή του πιθανού ακουστικού τραύματος στράφηκε στις ναυτιλιακές προειδοποιήσεις (NAVTEX) που εκδίδονται για την ασφάλεια της ναυσιπλοΐας. Τα ευρήματα σκιαγραφούν μια αλυσίδα γεγονότων που τοποθετούν ένα πολεμικό πλοίο υψηλής τεχνολογίας στην καρδιά του βιοτόπου των φαλαινών, την κρίσιμη στιγμή.

1. Γενική Στρατιωτική Δραστηριότητα: Η περιοχή γνώριζε έντονη στρατιωτική κινητικότητα. Μια ελληνική άσκηση με πραγματικά πυρά ήταν προγραμματισμένη για τις 22-25 Σεπτεμβρίου στο πεδίο βολής «Καράβια» στο Μυρτώο Πέλαγος, μια γειτονική θαλάσσια περιοχή.   
2. Στόλος προς τη Γάζα: Δεκάδες πλοιάρια που όδευαν προς τη Γάζα βρισκόταν (και εξακολουθούν να βρίσκονται) στη θαλάσσια περιοχή νότια της Κρήτης.
3. Η Κρίσιμη NAVTEX 962/25: Στις 25 Σεπτεμβρίου, την ίδια ημέρα των εκβρασμών, ο σταθμός του Ηρακλείου εξέδωσε μια νέα προειδοποίηση. Η NAVTEX 962/25 ανακοίνωνε άσκηση με πραγματικά πυρά από «ΜΟΝΑΔΑ ΤΟΥ ΙΤΑΛΙΚΟΥ ΠΟΛΕΜΙΚΟΥ ΝΑΥΤΙΚΟΥ» στην ίδια περιοχή «Καράβια» για τις 26 και 27 Σεπτεμβρίου.   

Για να συμμετάσχει μια ιταλική ναυτική μονάδα σε άσκηση στο Μυρτώο Πέλαγος στις 26 Σεπτεμβρίου, έπρεπε να ταξιδέψει προς την περιοχή τις προηγούμενες ημέρες. Η πιο άμεση και λογική διαδρομή από την Ιταλία διέρχεται νότια της Κρήτης, ακριβώς μέσα από την Ελληνική Τάφρο, το κρισιμότερο ενδιαίτημα για τις ραμφοφάλαινες στη Μεσόγειο.   

Η Φρεγάτα FREMM και το Σόναρ ASW: Το Ιταλικό Ναυτικό διαθέτει έναν από τους πιο σύγχρονους στόλους στην Ευρώπη, με αιχμή του δόρατος τις φρεγάτες κλάσης FREMM. Οι εκδόσεις Ανθυποβρυχιακού Πολέμου (ASW) αυτών των πλοίων είναι εξοπλισμένες με μερικά από τα ισχυρότερα συστήματα ενεργού σόναρ στον κόσμο. Αυτά περιλαμβάνουν το σόναρ γάστρας Thales UMS 4110 CL και το ρυμουλκούμενο σόναρ μεταβλητού βάθους CAPTAS-4, συστήματα που λειτουργούν σε μεσαίες συχνότητες (Mid-Frequency Active Sonar – MFAS), οι οποίες έχουν επανειλημμένα συνδεθεί επιστημονικά με μαζικούς εκβρασμούς ζιφιών.   

Είναι συνήθης πρακτική για τα πλοία ASW να ενεργοποιούν και να δοκιμάζουν τα συστήματα σόναρ τους κατά τη διέλευση από περιοχές με μεγάλο βάθος, όπως η Ελληνική Τάφρος. Δεν είναι παράλογο λοιπόν να υποθέσει κανείς ότι μια ιταλική φρεγάτα FREMM, κατά τη διαδρομή της προς το Μυρτώο Πέλαγος, ενεργοποίησε το πανίσχυρο σόναρ της στις 24 ή τις πρώτες πρωινές ώρες της 25ης Σεπτεμβρίου. Ο ήχος, που για τις φάλαινες ισοδυναμεί με μια εκκωφαντική, αφόρητη απειλή, τις οδήγησε σε πανικό. Στην προσπάθειά τους να ξεφύγουν, αναδύθηκαν απότομα από μεγάλα βάθη, προκαλώντας στο σώμα τους μια κατάσταση ανάλογη με τη «νόσο των δυτών», με σχηματισμό φυσαλίδων αζώτου στο αίμα που οδηγεί σε εσωτερική αιμορραγία, βλάβες στα όργανα και τελικά στον θάνατο.   

Η κύρια ναυτική βάση του Ιταλικού Πολεμικού Ναυτικού (Marina Militare) για τις επιχειρήσεις στην Ανατολική Μεσόγειο είναι ο Τάραντας (Taranto), στη Νότια Ιταλία. Ένα πολεμικό πλοίο που ξεκινά από εκεί με προορισμό το Μυρτώο Πέλαγος (την περιοχή “ΚΑΡΑΒΙΑ” όπου είχε δεσμευτεί η NAVTEX) ακολουθεί μια συγκεκριμένη πορεία.

Η συντομότερη και ασφαλέστερη διαδρομή είναι μέσω του Ιονίου Πελάγους, περνώντας νότια της Πελοποννήσου. Σε αυτό το σημείο, ο πλοίαρχος έχει δύο επιλογές: είτε να περάσει βόρεια της Κρήτης, μέσα από τα στενά των Κυθήρων και το εξαιρετικά πολυσύχναστο Αιγαίο, είτε να συνεχίσει νότια της Κρήτης, στο ανοιχτό Λιβυκό Πέλαγος.

Για ένα σύγχρονο πολεμικό σκάφος, ειδικά μια φρεγάτα ανθυποβρυχιακού πολέμου, η διαδρομή νότια της Κρήτης είναι εξαιρετικά ελκυστική. Διέρχεται ακριβώς μέσα από την Ελληνική Τάφρο, μια περιοχή με τεράστια βάθη, ιδανική για τη δοκιμή και τον καλιμπράρισμα συστημάτων σόναρ εν κινήσει, μακριά από την πυκνή εμπορική ναυσιπλοΐα του Αιγαίου. Η ενεργοποίηση των συστημάτων για έλεγχο πριν την άφιξη στον επίσημο χώρο της άσκησης είναι συνήθης πρακτική.

Συνεπώς, η πορεία της φρεγάτας μέσα από τον βιότοπο των ζιφιών δεν είναι μια απλή εικασία, αλλά η πιο πιθανή επιχειρησιακή επιλογή.

H σύνδεση με τον στόλο προς τη Γάζα

Παράλληλα το περιστατικό στη Γαύδο κάνει το παζλ πιο περίπλοκο, αλλά και πιο ευκρινές. Δημιουργεί ένα πολύ πιθανό σενάριο όπου ένα ή περισσότερα υποβρύχια βρίσκονταν νότια της Κρήτης, χρησιμοποιώντας παθητικό σόναρ για να παρακολουθούν διακριτικά τον στολίσκο.

Είναι γνωστό πως η Ιταλία έδωσε οδηγίες σε πλοίο του πολεμικού της ναυτικού να συνδράμει στην ασφάλεια του στολίσκου για τη Γάζα. Αν το πλοίο αυτό ήταν μια φρεγάτα FREMM με τα χαρακτηριστικά που περιγράψαμε προηγουμένως, είναι πιθανό πως για να «καθαρίσει» την περιοχή και να εντοπίσει οποιαδήποτε υποβρύχια απειλή, η φρεγάτα ενεργοποίησε το πολύ ισχυρό σόναρ της.

Το σκάφος δεν χρειάζεται να είναι οπτικά ορατό από την ακτή για να προκαλέσει θανατηφόρο βλάβη. Η ένταση και η απόσταση διάδοσης του ήχου υποβρυχίως είναι τεράστιες.

Τα σύγχρονα Ενεργά Σόναρ Μεσαίων Συχνοτήτων (MFAS), όπως αυτά που φέρουν οι φρεγάτες FREMM, παράγουν ηχητικούς παλμούς εξαιρετικά υψηλής έντασης, που συχνά ξεπερνούν τα 235 decibels (dB) στην πηγή. Για να δοθεί ένα μέτρο σύγκρισης, ο ήχος ενός τζετ κατά την απογείωση είναι περίπου 140 dB.

Η ηχητική ενέργεια στο νερό ταξιδεύει πολύ μακρύτερα και αποτελεσματικότερα από ό,τι στον αέρα. Η Ελληνική Τάφρος, με τα απότομα βάθη και τις ιδιαίτερες συνθήκες θερμοκρασίας και αλατότητας, μπορεί να δημιουργήσει «ηχητικά κανάλια» που παγιδεύουν τον ήχο και του επιτρέπουν να διαδοθεί σε αποστάσεις εκατοντάδων χιλιομέτρων με ελάχιστη απώλεια ενέργειας.

Επιστημονικές μελέτες που δημοσιεύτηκαν μετά από παρόμοια περιστατικά έχουν καταλήξει σε σαφή συμπεράσματα. Ενώ η απόσταση για τον εντοπισμό ενός υποβρυχίου μπορεί να είναι μερικές δεκάδες χιλιόμετρα, η ζώνη όπου ο ήχος είναι αρκετά ισχυρός για να προκαλέσει σοβαρές επιπτώσεις σε κητώδη είναι δραματικά μεγαλύτερη. Έρευνες δείχνουν ότι ηχητικά κύματα από σόναρ μπορούν να προκαλέσουν πανικό και αλλαγές στη συμπεριφορά των ζιφιών σε αποστάσεις που αποδεδειγμένα ξεπερνούν τα 100-160 χιλιόμετρα από την πηγή.

Συμπερασματικά, η ιταλική φρεγάτα δεν χρειαζόταν να βρίσκεται «κοντά» στις ακτές της νότιας Κρήτης. Αρκούσε να ενεργοποιήσει το σόναρ της για δοκιμή οπουδήποτε μέσα στην ευρεία περιοχή της Ελληνικής Τάφρου, σε απόσταση ακόμη και 150 χιλιομέτρων, για να ξεκινήσει μια αλυσιδωτή αντίδραση πανικού που οδήγησε έναν ολόκληρο πληθυσμό ζιφιών στον εκβρασμό και τον θάνατο λίγες ώρες αργότερα.

Εν αναμονή των επίσημων αποτελεσμάτων από τις νεκροψίες που διενεργεί η οργάνωση «ΑΡΙΩΝ», η αλυσίδα των στοιχείων (το ευαίσθητο είδος, το χαρακτηριστικό μοτίβο του εκβρασμού, το ιστορικό προηγούμενο της περιοχής και η τεκμηριωμένη παρουσία μιας πιθανής ακουστικής πηγής) συνθέτουν μια εξαιρετικά ισχυρή υπόθεση.

Η τραγωδία στη νότια Κρήτη δεν μοιάζει με ένα απλό ατύχημα, αλλά με το αναπόφευκτο αποτέλεσμα της σύγκρουσης της σύγχρονης πολεμικής τεχνολογίας με έναν ευάλωτο πληθυσμό σε έναν από τους τελευταίους του βιότοπους.

Πέτρος Νικολάου

Πηγή: radiolasithi.gr