Μετόχι Αγίου Πνεύματος στο Τυμπάκι… για όσους αγαπούν την ιστορία!

Το ονομα Μετοχι σημαινει αγροκτημα που ανηκει σε μοναστηρι μεσα στο οποιο βρισκεται μικρο παρεκκλησι και κατοικια για τους μοναχους που το καλιεργουν . Ειναι παραρτημα της μονης που ανηκει.Η εκκλησια του Αγιου Πνευματος στο Μετοχι ειναι βενετοβυζαντινων χρονων (παλαιολογιων ) και ηταν καθολικο του Μετοχιου που εξυπηρετουσε τις αναγκες των διαμενοντων μοναχων που εργαζοταν για την εκμεταλευση της περιουσιας γυρω απο αυτο . Ανηκε στη μονη Βροντησιου ή Βαλσαμονερου , οπως ειχε αναφερει ο τοτε εφορος βυζαντινων αρχαιοτητων Μπορμπουδακης .

Ο ναος ειναι κτισμα του 14ου ή 15ου αιωνα

Στην απογραφη του Φραγκισκου Μπαροζι το 1577 αναφερεται με την ονομασια Τυμπακι Μετοχι και στην απογραφη του Βασιλικατα το 1530 αναφερεται Κατω Τυμπακι και στην τουρκικη απογραφη το 1671 αναφερεται ως Dibaki με 40 χαρατσα επισης στη αιγυπτιακη του 1834 Dibaki με 95 χριστιανους και 3 τουρκους.
Η λεξη Τυμπακι ετεθη μπροστα απο τη λεξη Μετοχι για να διευκρινιζεται απο τυχον αλλα Μετοχια της μονης οπως π.χ το Μετοχι του Παναγιου Ταφου. Στην απογραφη που προαναφεραμε δεν αναφερεται οικισμος Τυμπακι , μονο Μετοχι Τυμπακι . Συνεπως ηταν ο πρωτος οικισμος που δημιουργηθηκε στην περιοχη . Η λεξη Τυμπακι κατα την αποψη πολλων ειναι προφανως βενετσιανικη απο τη λεξη Ντουμπο…Βενετσιανος τοπαρχης… , υπαρχει και σημερα κτηματικη τοποθεσια Ντουμπο Στρατακη , οπως επισης και ριζιτικο τραγουδι που αναφερεται στις Μεσσαρες τον καμπο … Εις το Ντυμπακι εκλαιγε μια Σφακιανη κοπελα … Ο Σπανακης αναφερει στο βιβλιο του οτι την περιοδο της βενετοκρατιας ηταν ασημαντος οικισμος Μετοχι οπως αναφερεται και στο παραπανω εγγραφο Μπαροζι του 1577.

Με την επελαση των Τουρκων μετα το 1645 το Μετοχι διελυθει και εμεινε ερημο με τα κελια των μοναχων ,100 ετη και πλεον και το σκεπαζαν αγριελιες και αγριοχαρουπιες οπως επισης τα νερα του χειμαρου Μαγειρος . Η επελαση εγινε για να προχωρησει ο τουρκικος στρατος την πολιορκια του Χανδακα και αναφερεται στην ιστορια οτι την εδρα του ειχε στο Μετοχι ο σερασκιερης . μεγαλος βεζυρης Αχμετ Κιοπρουλης .μαζι με τον μεγαλο διερμηνεα της πυλης Παναγιωτακη Νικουσιο ή Μαμονα 1667 – 1669 . Ο ανεφοδιασμος των 30000 τουρκων στρατιωτων που πολιορκουσαν τον Χανδακα προερχοταν απο το Μισιρι ( Αιγυπτος ) και γινοταν απο την παραλια Πυργιωτισσας .
Tο 1667 επισκευθηκε στο Μετοχι τον Κιοπρουλη ο ηγουμενος της μονης Αρκαδιου Νεοφυτος Πατελαρος και του ζητησε την αδεια την οποια και χορηγησε να εχει η μονη Αρκαδιου καμπανα , παρα την απαγορευση που υπηρχε για ολη την Κρητη , εκτοτε οι τουρκοι ονομαζαν το Αρκαδι ,Τσανλι Μοναστηρ

Μετα την ερημωση του Μετοχιου ο ναος πλακωθηκε απο χειμαρο του ποταμου Μαγειρου και σκεπαστηκε με χωμα στο 1 μετρο , οπως ειναι και σημερα . Αγνωστο ποτε ακριβως οι οικισμοι Αγιας Τροιαδας και Συμπαλουσας, αργοτερα και του Τυμπακιου μετετρεψαν τον προαυλιο χωρο σε νεκροταφειο το οποιο υπαρχει και σημερα κατω απο τη πλακοστρωση της εκκλησιας , με τους ταφους ως ειχαν τοτε .
Επι τουρκοκρατιας και Βενετοκρατιας λειτουργουσε νερομυλος σε αποσταση 100 μετρων απο την εκκλησια με νερο του ποταμου Μαγειρου . Τα ερειπια του σωζονταν μεχρι προτινος . Ο νερομηλος αυτος σταματησε να λειτουργει οταν τα τουρκικα στρατευματα εξετρεψαν τη ροη των υδατων του χειμαρου Μαγειρου με ορυγμα απο τη θεση πορο Μαγειρου μεχρι τον Γερο ποταμο .Ετσι αλλαξε πορεια ο Μαγειρος.
Σε αυτα τα χρονια προφανως εζησε και η Ελενια απο το Κατω Τυμπακι ( Μετοχι ) , ευνοουμενη του Πασα η οποια τον επηρεαζε στις αποφασεις του ωστε μεχρι σημερα παρεμεινε η φραση π.χ Δεν γινεται ανε το πει και η Ελενια απο το κατω Τυμπακι .

Στα 1844 οπως μαρτυρει η χρονολογια στο ανωφλι της πορτας 22-1-1844 εγινε παρεμβαση μεταξυ αλλων και επιδιορθωθηκε η σημερινη θυρα . Η ιδια ημερομηνια υπαρχει και στη βορινη πορτα του Αγιου Φανουριου στα Βοριζια 23-3-1844 , πασιφανεστατα του ιδιου τεχνιτη .

Το Μετοχι αρχισε να κατοικειται παλι αργα αργα με τα γενονοτα του Δασκαλογιαννη στα 1770 μετα τα οποια και με την ηττα των κρητικων συμφωνηθηκε να αποχωρησουν οι μισοι κατοικοι των Σφακιων , ετσι ηρθαν και εγκατασταθηκαν στα χαλασματα απο τις δυτικες επαρχιες των Χανιων ( Σφακιων ) 4 με 5 οικογενειες

Κατα την δαρκεια της γερμανικης κατοχης που ειχε εκκενωθει το Τυμπακι ο ναος του Αγιου Πνευματος λειτουργουσε σαν αποθηκη πυρομαχικων του γερμανικου στρατου

Οι πετρες της παλαιας βενετοβυζαντινης θυρας βρεθηκαν θαμενες στο εδαφος και φυλασονται στην αποθηκη της ενοριας .
Γινανε πολλες παρεμβασεις στο ναο οι οποιες σωζονται μεχρι σημερα και εμεινε ανεγκιχτο μονο το υπερθυρο της πορτας που τοποθετηται η εικονα του Αγιου . Σωθηκε και τμημα επιχρισματος ( αστρακοσβεστο ) . Μεχρι το 1948 ολη η εκκλησια ηταν με αστρακοσβεστο αλλα οι ιερεις του Αγιου Τιτου το αντικατεστησαν με ασβεστοκονιομα που εχει αφαιρεθει τωρα .