«Να περάσει στα χέρια των Δήμων η είσπραξη του ΕΝΦΙΑ»

Την είσπραξη και διαχείριση του συνόλου ή μέρους των εσόδων από τον Ενιαίο Φόρο
Ιδιοκτησίας Ακινήτων- ΕΝΦΙΑ από τους Οργανισμούς Τοπικής Αυτοδιοίκησης προτείνει
μέσω της ετήσιας έκθεσής του ο διοικητής της Τράπεζας της Ελλάδος Γιάννης
Στουρνάρας.

Η λογική πίσω από την πρόταση αυτή είναι ότι τα έσοδα από τον ΕΝΦΙΑ θα μπορούσαν να
αντικαταστήσουν ένα μεγάλο μέρος των μεταβιβαστικών πληρωμών από τον κρατικό
προϋπολογισμό, απελευθερώνοντας με αυτό τον τρόπο πόρους του προϋπολογισμού προς
άλλες χρήσεις που συνδέονται με την παροχή δημόσιων αγαθών και υπηρεσιών, όπως
υγεία, παιδεία κ.λπ.
Όπως αναφέρεται στο ειδικό κεφάλαιο της έκθεσης της Τράπεζας της Ελλάδος (ΤτΕ) το
εγχείρημα είναι «δύσκολο» και απαιτεί προσεκτικό σχεδιασμό κατά το στάδιο της
μετάβασης, ώστε να αποφευχθούν αναποτελεσματικά σχήματα που θα περιόριζαν την
ανταποδοτικότητα του φόρου.
Στην Ελλάδα το ποσοστό των φορολογικών εσόδων που διαχειρίζονται τοπικές αρχές το
2016 ήταν της τάξεως του 2,94% των συνολικών φορολογικών εσόδων, όταν ο ευρωπαϊκός
μέσος όρος ήταν 12,64%. Δεδομένου ότι η διαχείριση του ΕΝΦΙΑ γίνεται από την Κεντρική
Διοίκηση και αφορά μεγάλο μέρος των εσόδων φορολόγησης περιουσίας, η ΤτΕ εκτιμά ότι
η ανάθεση της διαχείρισης του ΕΝΦΙΑ στις τοπικές αρχές θα άλλαζε την κατάταξη της
Ελλάδος ως προς το δείκτη φορολογικής αποκέντρωσης
Τα τελευταία χρόνια οι ετήσιες κρατικές μεταβιβάσεις προς τους ΟΤΑ είναι περίπου 2,8 δις.
ευρώ και τα έσοδα από τον ΕΝΦΙΑ διαμορφώνονται κοντά στα 2,3 δις. ευρώ.
Πλεονεκτήματα
Στα πλεονεκτήματα του μέτρου η ΤτΕ σημειώνει ότι:

1. Πρόκειται για ένα φόρο με περιορισμένα περιθώρια φοροδιαφυγής, διότι η
   φορολογική βάση, δηλαδή το ακίνητο, δεν μπορεί εύκολα να αλλοιωθεί στις φορολογικές
   δηλώσεις.
2. Ο φόρος περιουσίας είναι επίσης ένας ουδέτερος φόρος, υπό την έννοια ότι
   μεταβολές των φορολογικών συντελεστών δεν συνδέονται με στρεβλώσεις της
   φορολογικής βάσης.
3. Η τοπική αυτοδιοίκηση, αναλαμβάνοντας την είσπραξη του ΕΝΦΙΑ, δεν θα έχει να
   επωμιστεί το υψηλό κόστος ενός ελεγκτικού φορολογικού μηχανισμού, καθώς θα έχει το
   πλεονέκτημα που προκύπτει από την καλύτερη γνώση της ακίνητης περιουσίας και της
   χρήσης της εντός των ορίων της γεωγραφικής της περιφέρειας. Η γνώση αυτή θα επιτρέψει
   στους ΟΤΑ να λειτουργήσουν συμπληρωματικά στην καταπολέμηση της φοροδιαφυγής
   βοηθώντας στον καλύτερο εντοπισμό εισοδημάτων από ακίνητα (π.χ. αδήλωτα).
4. Τα έσοδα του φόρου θα συμβάλουν στην ενίσχυση της οικονομικής αυτοδυναμίας
   των ΟΤΑ και θα τους δίνουν τη δυνατότητα να ανταποκρίνονται πιο στοχευμένα στις
   τοπικές ανάγκες (π.χ. ανάπτυξη τοπικών υποδομών και υπηρεσιών), διασφαλίζοντας την
   ανταποδοτικότητα του φόρου.
5. Ενισχύεται η διαφάνεια ως προς τη χρήση των πόρων και τη λογοδοσία των τοπικών
   αρχών απέναντι στους πολίτες που πληρώνουν τους φόρους. Κατ’ επέκταση, βοηθά στην
   καλλιέργεια φορολογικής υπευθυνότητας και φορολογικής συνείδησης στους πολίτες.
6. Το εν λόγω φορολογικό εργαλείο θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί από τους ΟΤΑ
   αναδιανεμητικά, με βάση το κριτήριο της κάθετης και οριζόντιας ισότητας (horizontal and
   vertical equity) ώστε οι φορολογούμενοι με την ίδια περιουσία και την ίδια φοροδοτική
   ικανότητα να φορολογούνται το ίδιο. Για παράδειγμα, η φορολόγηση ακινήτων θα
   μπορούσε να περιλαμβάνει απαλλαγές και εκπτώσεις για συγκεκριμένες κατηγορίες
   πολιτών (π.χ. ηλικιωμένους, άτομα χαμηλού εισοδήματος κ.ά.) ή/και να επιβάλλει
   προοδευτικό φορολογικό συντελεστή ανάλογα με την αξία του ακινήτου, όπως γίνεται στη
   Γαλλία, τη Δανία και την Ιρλανδία.
7. Η καλή διαχείριση από την πλευρά των τοπικών αρχών ενδυναμώνει την αξιοπιστία
   τους, γεγονός που δυνητικά διευρύνει τους ορίζοντες χρηματοδότησής τους και την
   ικανότητα παρεμβάσεών τους για τη βελτίωση της καθημερινότητας των κατοίκων κάθε
   περιοχής. Μια τέτοια μεταρρύθμιση θα δημιουργούσε λοιπόν την ανάγκη εξέλιξης των ΟΤΑ
   σε φορείς με τεχνοκρατικές υποδομές και τεχνογνωσία, ικανούς να συμβάλουν στον
   εκσυγχρονισμό και στην ανάπτυξη των τοπικών κοινωνιών και κατ’ επέκταση της χώρας.
8. Όσον αφορά την εκτέλεση του κρατικού προϋπολογισμού, η αποτελεσματική
   διαχείριση του ΕΝΦΙΑ από τους ΟΤΑ θα μπορούσε να συμβάλει στον εξορθολογισμό και
   στην εξοικονόμηση δημόσιων δαπανών, καθώς και στην εξοικονόμηση διοικητικού κόστους
   που προκύπτει από τις ενδοκυβερνητικές μεταβιβάσεις.
   Μειονεκτήματα
   Αναφορικά με τα μειονεκτήματα της διαχείρισης του ΕΝΦΙΑ από τους δήμους, σημειώνεται
   η ορατή έλλειψη τεχνοκρατικής υποδομής για την πλειοψηφία των δήμων και η ανάγκη
   εκπαίδευσης και εξοικείωσής τους με τα σχετικά εργαλεία. Η αποτελεσματική διαχείριση
   του φόρου περιουσίας προϋποθέτει τεχνογνωσία, εμπειρία και εξειδικευμένο προσωπικό,
   η υλοποίηση των οποίων εξαρτάται και από τη βούληση των ίδιων των δήμων. Μια τέτοια
   προσπάθεια συνδέεται αναπόφευκτα με αυξημένο διοικητικό κόστος μεσοπρόθεσμα και
   ενδεχομένως με τον κίνδυνο κακοδιαχείρισης.