Συνέντευξη Δημήτρη Βεριώνη – συγγραφέα του βιβλίου «Θάνατοι Στη Χούντα» (Εκδόσεις Τόπος)

Στις 26 Απριλίου και ώρα 6.00 μ.μ. θα γίνει, στη Βιβλιοθήκη του Δήμου Φαιστού στις Μοίρες, η παρουσίαση του βιβλίου του Δημήτρη Βεριώνη «Θάνατοι Στη Χούντα» (εκδόσεις Τόπος).

Ομιλητές θα είναι ο πολιτικός επιστήμονας, Ευάγγελος Σπινθάκης και ο συγγραφέας.

Διοργανωτές της εκδήλωσης είναι ο Δήμος Φαιστού, η «Veggera ΑΜΚΕ», οι Εκδόσεις Τόπος και το βιβλιοπωλείο «Λυχνάρι».

Με την ευκαιρία της προσεχούς παρουσίασης, κουβεντιάσαμε με τον συγγραφέα για το βιβλίο του.

Λίγα λόγια για τον συγγραφέα

Ο Δημήτρης Βεριώνης γεννήθηκε στην Αθήνα και μεγάλωσε στον Καρέα. Είναι απόφοιτος των τμημάτων «Ελληνικός Πολιτισμός» και «Ευρωπαϊκός Πολιτισμός» της Σχολής Ανθρωπιστικών Σπουδών του Ελληνικού Ανοικτού Πανεπιστημίου, καθώς και της Εθνικής Σχολής Δημόσιας Διοίκησης και Αυτοδιοίκησης (Ε.Σ.Δ.Δ.Α.). Έχει αρθρογραφήσει στις εφημερίδες Εφημερίδα Των Συντακτών & Εποχή, στο περιοδικό Historical Quest και σε άλλα έντυπα μέσα, έχει συμμετάσχει στο βιβλίο της Maxine Ventham Spike Milligan: His Part In Our Lives (Λονδίνο, Robson Books, 2002) και έχει διατελέσει επί σειρά ετών πρόεδρος του «Peter Sellers Appreciation Society». Έχει κυκλοφορήσει πέντε δίσκους ως τραγουδοποιός, έχει πάρει μέρος σε πολλές συναυλίες και έχει γράψει μουσική για θέατρο.Η πρώτη έκδοση του βιβλίου «Θάνατοι Στη Χούντα» έγινε το 2024 από τις Εκδόσεις Τόπος και ήδη κυκλοφορεί η δεύτερη έκδοση.

Λίγα Λόγια για το Βιβλίο

50 χρόνια μετά την πτώση της χούντας για πρώτη φορά παρουσιάζονται λεπτομερώς όλες οι περιπτώσεις των θανάτων που συνδέθηκαν με το καθεστώς.

Θάνατοι λόγω αντιδικτατορικής δράσης, «αυτοκτονίες», «ατυχήματα», «ασθένειες», «εξαφανίσεις». Θάνατοι συνεπεία κακουχιών από τις εξορίες και πολυάριθμες ακόμα φημολογούμενες περιπτώσεις ανώνυμων και επώνυμων προσώπων παρουσιάζονται αναλυτικά σε αυτή την πολυετή, προσωποκεντρική έρευνα.

247 κατονομασμένες περιπτώσεις θανάτων για τους οποίους ευθυνόταν ή κατηγορήθηκε το καθεστώς και οι κύκλοι του. Πάνω από 250 συνεντεύξεις οικείων προσώπων, 290 φωτογραφίες, άγνωστα ή δημοσιευμένα αρχεία και μαρτυρίες αποτυπώνουν για πρώτη φορά τις ιστορίες των θυμάτων της χούντας, συνολικά και εξατομικευμένα.

Η ιστορική αλήθεια αναζητά τις πραγματικές της διαστάσεις μέσα στις ανείπωτες προσωπικές μαρτυρίες και βιώματα, στα «ψιλά γράμματα» και σε όσα αφέθηκαν στη σιωπή. Διερευνώνται υποθέσεις γνωστές ή κρυμμένες στην αφάνεια που περιμένουν να δικαιωθούν από την ιστορική μνήμη.

Με την έρευνα αυτή επιστρέφουμε στους ανθρώπους που τους χρωστάει η Ιστορία. Αυτή ήταν η ζωή τους και αυτός ο θάνατός τους.

ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΜΕ ΤΟ ΣΥΓΓΡΑΦΕΑ ΔΗΜΗΤΡΗ ΒΕΡΙΩΝΗ

Τί κίνησε το ενδιαφέρον σας για αυτή την έρευνα;

Η έρευνα ξεκίνησε μετά από μια επίσκεψη στον μουσειακό χώρο του Συνδέσμου Φυλακισθέντων και Εξορισθέντων Αντιστασιακών 1967-1974 (ΣΦΕΑ) πριν από 13 χρόνια. Στον χώρο υπήρχαν αναρτημένες φωτογραφίες θυμάτων της χούντας και είδα πως αρκετές ανήκαν σε πρόσωπα που δε γνώριζα. Ποιοι ήταν αυτοί οι άνθρωποι, τι συνέβη και γιατί δεν ήταν γνωστοί; Άρχισα να ερευνώ όπου μπορούσα: σε παλιά δημοσιεύματα εφημερίδων, στη βιβλιογραφία, σε αρχεία και πρακτικά δικών, τον αντιστασιακό Τύπο. Σημαντική στιγμή για την πορεία της έρευνας ήταν η πρόσβαση στο αρχείο της δικηγόρου Φιλάνθης Ψυρρή, η οποία είχε ασχοληθεί με αρκετές από τις περιπτώσεις. Κατάλαβα πως ακόμα και για τις γνωστές περιπτώσεις θυμάτων γνωρίζουμε ελάχιστα. Και πέρα από αυτούς, υπήρχαν πολλές άλλες περιπτώσεις. Πιστεύω ότι αυτό το κομμάτι Ιστορίας δεν είχε ερευνηθεί αρκετά, εκτός από τις συνθήκες θανάτου των νεκρών των γεγονότων της εξέγερσης του Πολυτεχνείου και τη σημαντική μελέτη τεκμηρίωσης του Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών, υπό τον Λεωνίδα Καλλιβρετάκη. Με την έρευνα αυτή κοιτάμε τις ψηφίδες που σχηματίζουν τη μεγάλη εικόνα της Ιστορίας, χωρίς αυτές τις ψηφίδες η εικόνα είναι θολή και γίνεται επιρρεπής στη λήθη και στον ιστορικό αναθεωρητισμό. Με την έρευνα αυτή, λοιπόν, επιχειρείται παρουσίαση και τεκμηρίωση που επικεντρώνεται στα πρόσωπα, με την έρευνα αυτή επιστρέφουμε στους ανθρώπους.

Ποια ήταν η επιδίωξη αυτής της έρευνας;

Ήταν πολύ δύσκολο να συμβιβαστώ με την ιδέα ότι κάποιοι άνθρωποι υπήρξαν θύματα του καθεστώτος και είχαν αγνοηθεί ή ξεχαστεί. Ήθελα να μάθω ποιοι ήταν και τι συνέβη. Κάτι οφείλουμε σε αυτούς και στις οικογένειές τους. Κάτι οφείλουμε και στην Ιστορία. Να γνωρίσουμε αυτούς τους ανθρώπους, τις ζωές τους, τις συνθήκες θανάτου τους. Αυτό προσπάθησα να κάνω, καταγράφοντας τα βιογραφικά τους στοιχεία και αντιπαραβάλλοντας την επίσημη εκδοχή των οργάνων του καθεστώτος σχετικά με τις συνθήκες θανάτου τους και όσα καταμαρτυρούν οι συγγενείς τους, τις επικρατούσες συνθήκες στις κηδείες και τυχόν δικαστικές συνέχειες. Πίσω από κάθε όνομα ανθρώπου που χάθηκε τότε, κρύβεται μια ιστορία, μια οικογένεια, συγγενείς και φίλοι που βίωσαν τον πόνο της απώλειας. Κάθε άνθρωπος στον οποίο αναφέρομαι, αποτελεί ένα κεφάλαιο του βιβλίου, με όσες πληροφορίες κατέστη δυνατό να συγκεντρωθούν, με συνεντεύξεις και μαρτυρίες, τις περισσότερες φορές και με φωτογραφία του προσώπου. Στόχος δεν ήταν, προφανώς, η δημιουργία εντυπώσεων, αλλά η τεκμηριωμένη παρουσίαση όλων των περιπτώσεων θανάτων της χούντας. Ακόμα και το ξεκαθάρισμα φημολογούμενων περιπτώσεων που δεν ήταν πραγματικές.

Ποια είναι η δομή του βιβλίου;

Κάθε περίπτωση, κάθε άνθρωπος είναι ένα κεφάλαιο, σε κατηγορίες χωρισμένες είτε με βάση τα ιστορικά συμφραζόμενα, είτε με βάση την ιδιότητά του ή τις συνθήκες θανάτου του. Καταγράφονται 247 περιπτώσεις: θάνατοι συνεπεία αντιδικτατορικής δράσης, οι νεκροί των πρώτων ημερών, οι νεκροί του Πολυτεχνείου και του βασιλικού αντιπραξικοπήματος, δολοφονίες με έμμεση ή άμεση ευθύνη κύκλων του καθεστώτος, θάνατοι συνεπεία κακουχιών ή ασθενειών στους τόπους εξορίας, «ύποπτοι» θάνατοι από «αυτοκτονίες», «ατυχήματα», «ξαφνικές ασθένειες» κ.α., εξαφανίσεις. Στο βιβλίο αναλύεται και το ζήτημα των άγνωστων -πέρα από τις επιβεβαιωμένες περιπτώσεις- πιθανών ανώνυμων θυμάτων ή θυμάτων με μη επιβεβαιωμένα στοιχεία από την εξέγερση του Πολυτεχνείου. Γίνεται επίσης αναφορά σε περιπτώσεις που κατά πάσα πιθανότητα είναι αποτέλεσμα φημολογίας και όχι πραγματικά περιστατικά. Σκοπός δεν είναι μόνο η ανάδειξη περιπτώσεων αλλά και να ξεκαθαριστούν, όσο είναι δυνατόν, οι φημολογούμενες περιπτώσεις. Κάθε άνθρωπος είναι ένα κεφάλαιο και καταγράφεται με όσα στοιχεία και μαρτυρίες βρέθηκαν, με συνεντεύξεις και φωτογραφίες στις περισσότερες περιπτώσεις. Για την καταγραφή έγιναν χιλιάδες επικοινωνίες, καταγράφονται αποσπάσματα από πάνω από 250 συνεντεύξεις και υπάρχουν περισσότερες από 290 φωτογραφίες. Επισημαίνω, τέλος, ότι η προσοχή μου είναι στραμμένη στα θύματα, όχι στους θύτες.

Υπάρχουν νεκροί από το Ηράκλειο και την υπόλοιπη Κρήτη;

Από τον νομό Ηρακλείου υπάρχουν οι «ύποπτοι» θάνατοι των στρατιωτών Αλέξανδρου Σεληνιωτάκη και Γιώργου Τελάκη, καθώς και του στρατιώτη Χαράλαμπου Αλιφιέρη (ο οποίος έζησε για ένα διάστημα στο Ηεράκλειο). Επίσης, η περίπτωση του εξόριστου Μανώλη Σιγανού, που επίσης έζησε για κάποιο χρόνο στην περιοχή. Αναζητώ ακόμα στοιχεία για τη φημολογούμενη περίπτωση θανάτου ενός ιδιοκτήτη ταβέρνας στα Μάλια, το 1967, αλλά και τη φημολογούμενη υπόθεση του στρατιώτη Καλλέργη, επίσης κατά τον πρώτο χρόνο της χούντας, ο οποίος πιθανώς ήταν από την Κρήτη, αλλά λείπουν περαιτέρω στοιχεία, εάν φυσικά η περίπτωση αυτή ισχύει. Στην Κρήτη καταγράφονται τουλάχιστον 16 περιπτώσεις θανάτων ανθρώπων που διέμεναν ή κατάγονταν από εδώ.

Η έρευνα έχει τελειώσει; Υπάρχουν κι άλλοι θάνατοι από τη χούντα που δεν έχουν καταγραφεί;

Η έρευνα συνεχίζεται. Για να μάθουμε όσο το δυνατόν περισσότερα για τα θύματα και τις ζωές τους, αλλά και για όλους εκείνους για τους οποίους ξέρουμε λίγα στοιχεία και για όσες περιπτώσεις παραμένουν άγνωστες. Σίγουρα δεν έχουμε τον τελικό αριθμό των θανάτων, ούτε για την εξέγερση του Πολυτεχνείου, ούτε για την περίοδο της χούντας γενικότερα. Υπήρξαν συγκάλυψη, φόβος, οικογενειακοί ή προσωπικοί λόγοι για τους οποίους πιθανότατα δεν μάθαμε και άλλες περιπτώσεις. Και γι’ αυτόν τον λόγο, η έρευνα συνεχίζεται. Όχι για να βρεθούν πιθανοί ένοχοι, δεν ασχολούμαι με αυτό, αλλά για να αποδοθεί τιμή στα θύματα, να υπάρξει μια ελάχιστη δικαίωση στις οικογένειές τους, αλλά και για δικαιότερη και ακριβέστερη απόδοση της ιστορικής αλήθειας. Πριν λίγες μέρες στην Αθήνα, έγινε μια τιμητική εκδήλωση για τον φοιτητή της Ανώτατης Σχολής Καλών Τεχνών, Γιάννη Καΐλη, ο οποίος δολοφονήθηκε από τη χούντα τον Φεβρουάριο του 1974. Αυτό πρέπει να γίνει για κάθε περίπτωση για την οποία μπορούμε να βρούμε επαρκή στοιχεία.

Ποια είναι η ανταπόκριση των συγγενών των νεκρών μετά την έκδοση του βιβλίου;

Είναι πολύ συγκινητική η ανταπόκριση. Η ανάγκη της δικαίωσης των δικών τους ανθρώπων, των θυμάτων της χούντας, παρέμεινε ζωντανή, παρά το γεγονός ότι οι συνθήκες δεν το ευνόησαν. Μέσα από το βιβλίο δίνεται ο λόγος στους ανθρώπους που παρέμειναν στη σκιά της μεγάλης εικόνας και στα αθέατα της σύγχρονης Ιστορίας. Έχουν πολλά να πουν και πρέπει να ακουστούν προσεκτικά. Φυσικά υπήρξαν και περιπτώσεις που προτιμήθηκε η σιωπή από τους οικείους τους, για διάφορους λόγους. Η διαχείριση του τραύματος και η αντιμετώπιση του πόνου είναι βαθιά προσωπική υπόθεση, παρά τα πιθανά κοινά χαρακτηριστικά με άλλες περιπτώσεις. Πάντως, γενικά, οι συγγενείς αγκάλιασαν την προσπάθεια, κατανοήθηκε η ανάγκη που υπαγόρευσε αυτή την έρευνα. Η μνήμη πρέπει να διατηρείται και για να τιμηθούν τα θύματα αλλά και γιατί πάνω της ακουμπούν η αξιοπρέπειά μας και η ιστορική αλήθεια.