Τα ψαροκόλυβα και οι κρυφοί συμβολισμοί τους

Τα ψαροκόλυβα είναι ένα φαγητό που παρασκευάζεται στις πέντε Ιανουαρίου, την παραμονή των Θεοφανείων και αποτελείτε από μείγμα πολλών οσπρίων. Οι απαρχές του ανάγονται στην μινωική εποχή καθώς οι πιστοί έδιναν ως αναθήματα προς τους θεούς μέρος από την ετήσια σοδιά τους. Η ιεροτελεστία αυτή συνεχίστηκε και κατά τους αρχαίους χρόνους σε όλο τον ελλαδικό χώρο. Μπορεί οι εκατονταετίες να διαδέχονται η μια την άλλη όμως οι ανθρώπινες συνήθειες παραμένουν αμετάβλητες. Έτσι η συνήθεια αυτή επιβίωσε και προσαρμόστηκε στις απαιτήσεις της χριστιανικής πίστης. Η τροφή είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με την θρησκεία και έτσι αποκτά ιερότητα μέσω μιας συγκεκριμένης ιεροτελεστίας.

Τον τρόπο παρασκευής του φαγητού αυτού τον συναντάμε σε χειρόγραφα του Παύλου Βλαστού (19^ος αιώνας). Από το προηγούμενο βράδυ οι νοικοκυρές έβαζαν όλων των ειδών τα όσπρια να μαλακώσουν σε νερό κουκιά, φασόλια, φακές, ρεβίθια, φάβα, μπίζι. Την επόμενη μέρα τα μαγείρευαν με λάδι και λεμόνι. Από το φαγητό αυτό έπρεπε να τραφεί ολόκληρη η οικογένεια ακόμα και τα οικόσιτα ζώα αυτής αφού και αυτά θεωρούνταν μέρος της οικογένειας. Η νοικοκυρά επίσης σκορπούσε μέρος του φαγητού στο δρόμο και στο δώμα, δηλαδή στην ταράτσα του σπιτιού γιατί όπως πρόσταζε το εθιμοτυπικό έπρεπε να φάνε «όλα τα πετούμενα και τα τρεχούμενα της γης». Υπήρχε και μια ιδιαίτερη αντίληψη βαθιά ριζωμένη στην πεποίθηση των ανθρώπων. Πίστευαν ότι είναι η μόνη ημέρα του χρόνου που τα ζώα αποκτούν ανθρώπινη ομιλία και συνομιλούν μεταξύ τους  για τα προτερήματα και τα μειονεκτήματα των αφεντικών τους. Οι άνθρωποι κρύβονταν σε κάποιο σημείο του σταύλου με την προσδοκία να ακούσουν αυτό το υπερφυσικό γεγονός.

Καθώς το σκορπούσαν έλεγαν:

«Φάτε ψήλοι και κοργιοί

όφηδες και ποντικοί

κι ούλα τα μικρά τση γής

να χορτάσετε και εσείς».

Η πράξη αυτή κρύβει τεράστια νοήματα της ανθρώπινης ψυχοσύνθεσης. Ήταν ένας τρόπος να συγχωρηθούν τα αμαρτήματα τους μέσω της προσφοράς τροφής, να εξευμενιστούν και να εξιλεωθούν διώχνοντας από πάνω τους ότι τους βαραίνει. Ακόμα ήταν ένα είδος ευγνωμοσύνης για την ετήσια σοδειά τους και την τροφή που υπάρχει στο τραπέζι τους, η τροφή για αυτούς ήταν ένα πολύτιμο δώρο που εξασφαλιζόταν με πολύ μόχθο. Μια σχέση δούναι και λαβείν ανάμεσα στον άνθρωπο και την μητέρα φύση που ένα μέρος της τροφής έπρεπε να επιστρέψει πίσω σε αυτήν. Θα μπορούσε να αναφερθεί εδώ η έννοια της φιλευσπλαχνίας από τον άνθρωπο προς τα ζώα. Τέλος οι καρποί δηλώνουν την τύχη και την αφθονία του οίκου.

Ευχαριστώ για την ανάγνωση.

Βιργινία Αλεβιζάκη

Ιστορικός-Φιλόλογος.