Μακεδονικός Αγώνας Β΄ μέρος

Γράφει ο: Γιώργος Ι. Ζωγραφάκης

Από τους πολλούς εθελοντές Μακεδονομάχους, τους εκτός Μακεδονίας, το μεγαλύτερο μέρος, πάνω από 50%, προέρχονταν από την Κρήτη. Ίσως αυτό να φαίνεται ως ιστορικό παράδοξο, εφόσον η Κρήτη είναι το πλέον απομακρυσμένο από τη Μακεδονία ελληνικό έδαφος. 

Όμως,  αυτό το φαινόμενο, έχει την εξήγησή του, όχι μόνο από την ιδιαίτερη σχέση της Κρήτης με την Μακεδονία, από τα χρόνια ακόμη του Μ. Αλεξάνδρου, αλλά και από το γεγονός ότι στην Κρήτη, με το τέλος του  19^ου αιώνα, με τη δημιουργία της Αυτόνομης Κρητικής Πολιτείας και την οριστική αποχώρηση του τουρκικού στρατού από την Κρήτη, βρίσκονταν πλήθος Κρήτες αγωνιστές των πολλών επαναστάσεων της Κρήτης, σε πολεμική «σχόλη». Πολλοί απ’ αυτούς θεώρησαν πως η Μακεδονία που κινδύνευε από τους Βουλγάρους, ήταν μια μακρινή Κρήτη που ζητούσε βοήθεια. Και έτρεξαν, σε αλλεπάλληλα τμήματα, να αγωνιστούν στη Μακεδονία.

  Σχετικά με το θέμα αυτό, ο Μακεδονομάχος και αργότερα υπουργός του Ελ. Βενιζέλου Γ. Μόδης, καταγόμενος από το Μοναστήρι, γράφει: «Πώς βρέθηκαν από τα κρητικά βουνά στην απόμερη αυτή μακεδονική γωνιά, που μόνο ακουστά την είχαν, τόσοι πολλοί Κρητικοί, είναι από τα θαυμαστά της ελληνικής ψυχής. ‘Εμαθαν ότι ζητούσαν παλικάρια πρόθυμα να παίξουν τη ζωή τους σ’ έναν εθνικό σκοπό και έτρεξαν για τη σωτηρία των αδελφών Μακεδόνων, και ολόκληρος η Κρήτη είχε μεταβληθεί σε στρατόπεδο του Μακεδονικού Αγώνα».

Κι ένας άλλος ονομαστός Κρητικός Μακεδονομάχος, ο Παύλος Γύπαρης, δίνει μια άλλη σημαντική εξήγηση, γράφοντας: 

«Αχ, όποιος έζησε σκληρά, σ’ αγέρα σκλαβωμένο,

      κι έφαγε μ’ αίμα το ψωμί και δάκρυα ζυμωμένο,

      όποιος της μαύρης γης σκλαβιάς δοκίμασε τον πόνο,

     σκλαβιά και πόνος τι θα πει, εκείνος ξέρει μόνο…». 

   Άλλωστε, από το 1902, όταν ο Γερμανός Καραβαγγέλης ζητούσε από τον Π. Μελά να του στείλει ενόπλους, « Στείλε μου πενήντα άντρες. Πενήντα όμως Κρητικούς, να ενωθούν με τους αγέρωχους καπεταναίους Στρεμπενιώτη και Κώττα, για ν’ αντιμετωπίσουν τιςβουλγαρικές ορδές», ο Π. Μελάς του έστειλε τους πρώτους 10 αγωνιστές, με επιστολή (Ιούνιος 1903) που έλεγε: ‘’ Οι ένδεκα Κρήτες ους σας στέλλομεν, είναι τέλειοι τύποι πολεμιστών, γενναίοι, ευφυείς, τολμηροί, αποφασιστικοί, φιλόδοξοι και έχοντες ανεπτυγμένον το εθνικόν αίσθημα, είμαι βέβαιος ότι θα ενισχύσωσι καταπληκτικώς τον αγώνα σας».

  Αυτή την ομάδα συγκρότησε ο τότε ανθυπολοχαγός του ελληνικού στρατού,  Γ. Τσόντος, ο οποίος αργότερα, διαδέχεται στην αρχηγία του αγώνα τον Π. Μελά, μετά τον θάνατό του στη Στάτιστα, στις 13 Οκτωβρίου 1904. Από την ομάδα αυτή προέκυψε και ο πρώτος, μη Μακεδόνας, νεκρός του Μακ. Αγώνα, ο Γ. Σεϊμένης.

  Έκτοτε, πολλοί Κρήτες πρωταγωνίστησαν στον αγώνα αυτό: Οι μετά την Π. Μελά Γεν. Αρχηγοί ήταν ο Γ. Τσόντος (από το Ασκύφου Σφακίων) και ο Γ. Κατεχάκης (από την Πόμπια Ηρακλείου), ενώ από τους 3.000 εθελοντές, μη Μακεδόνες, Μακεδονομάχους, οι μισοί ήταν Κρητικοί, και από τους 2.000 νεκρούς του αγώνα, οι 700 ήταν Κρητικοί!

  Τα σημαντικότερα ονόματα των επιφανών Κρητών Μακεδονομάχων, σώζονται στο δημοτικό τραγούδι που, μεταξύ άλλων, λέει:

   «Ελάτε σεις, ηρωικοί της Κρήτης πολεμάρχοι,

     τσ’ Ηπείρου οι σταυραετοί και Μακεδονομάχοι.

     Ρούβα* και Βάρδα* και Κλειδή και ΄Θύμιε Καούδη,

     Κατσίγαρη και Πούλακα, Σκουντρή και Νικολούδη

     και Καραβίτη και Μακρή, Σκαλίδη, Μαυρογένη,

     Μπολάνη και Καλογερή, Γαλάνη, Σεϊμένη…

     ψυχές μεγάλες με τιμή, σ’ αγώνες αγιασμένες,

     τση Μάνας Κρήτης οι γενιές, οι χιλιοδοξασμένες…».

*Ρούβας: ψευδώνυμο του Γ. Κατεχάκη -*Βάρδας: ψευδώνυμο του Γ. Τσόντου 

  Συμπερασματικά, η εθελοντική συμμετοχή των Κρητών Μακεδονομάχων, υπήρξε αποφασιστικής σημασίας για την επιτυχή τελικά έκβαση του Μακεδονικού Αγώνα. Και αργότερα, οι ίδιοι αυτοί εθελοντές αγωνιστές, μαζί με τους λοιπούς Μακεδονομάχους, αποτέλεσαν, με την έναρξη των Βαλκανικών Πολέμων, τα τμήματα των «Προσκόπων», τα οποία βοήθησαν σημαντικά στην επιτυχή, για τα ελληνικά όπλα, έκβαση των απελευθερωτικών πολέμων του 1912 -1913. 

Ο  Γιώργος Ι. Ζωγραφάκης,  είναι συντ. δάσκαλος -συγγραφέας