Φωτοκόλλυβα: Το κρητικό έθιμο της παραμονής των Φώτων που «επιμένει» στο χρόνο 

Ένα ξεχασμένο αλλά βαθιά συμβολικό έθιμο της Κρήτης αναβιώνει κάθε παραμονή των Θεοφανίων με τα φωτοκόλλυβα, την παραδοσιακή οσπριάδα από όσπρια και σιτάρι. Το πιάτο, άρρηκτα δεμένο με τη νηστεία, τη γη και την αγροτική ζωή, διατηρείται ζωντανό μέχρι σήμερα, όπως καταγράφει το Δια-sos-τε τη Μεσαρά.

Τηρώντας ένα πανάρχαιο έθιμο της κρητικής παράδοσης, παρασκευάστηκαν και φέτος την παραμονή των Θεοφανίων τα λεγόμενα ψαροκόλλυβα ή φωτοκόλλυβα, ένα νηστίσιμο φαγητό με βαθύ συμβολισμό και υψηλή θρεπτική αξία. Σύμφωνα με το Δια-sos-τε τη Μεσαρά, το έθιμο διατηρήθηκε στις Μοίρες Ηρακλείου από γυναίκα που κατάγεται από το σήμερα ερημωμένο χωριό Φαρί του Δήμου Φαιστού, ακολουθώντας την παράδοση που περνούσε από γενιά σε γενιά.

Τα φωτοκόλλυβα αποτελούν παραδοσιακή οσπριάδα της Κρήτης και παρασκευάζονται με ποικιλία οσπρίων και σιτάρι, όπως κουκιά, ρεβίθια, φασόλια, φακές και φάβα, μαγειρεμένα όλα μαζί. Το πιάτο συνδέεται άμεσα με τη νηστεία της παραμονής των Φώτων και εντάσσεται στη φιλοσοφία της λιτής, γήινης διατροφής της κρητικής κουζίνας.

Πέρα από τη διατροφική τους αξία, τα φωτοκόλλυβα είχαν και συμβολικό ρόλο: μέρος τους προσφερόταν στα ζώα και στα πουλιά, σε κοτέτσια, ταΐστρες ή σκεπές, με την πεποίθηση ότι έτσι προστατευόταν η σπορά και εξασφαλιζόταν η ευλογία για τη νέα χρονιά. Πρόκειται για ένα έθιμο που συνδέει τον άνθρωπο, τη φύση και την αγροτική ζωή και επιβιώνει μέχρι σήμερα ως ζωντανό στοιχείο της τοπικής παράδοσης.

Τα υλικά που θα χρειαστείτε:

1/2 κιλό όσπρια (κουκιά, ρεβίθια, φακές, φάβα, μαυρομάτικα), στάρι και ρόκα ως υποκατάστατο των πικρών χόρτων της Κρήτης που δεν θα βρούμε στην Αθήνα. (Αν κάποιος σπόρος δεν μας αρέσει ή δεν μπορούμε να τον βρούμε, τον παραλείπουμε)

Αλάτι – πιπέρι

Για το σερβίρισμα:

Ελαιόλαδο

Φρέσκο κρεμμυδάκι

Ψιλοκομμένο μαϊντανό

Εκτέλεση:

Αποβραδίς, βάζουμε σε χωριστά μπολ, σε νερό με λίγο αλάτι τους σπόρους: το στάρι, τα κουκιά, τα ρεβίθια. Οι φακές, τα μαυρομάτικα και η φάβα, δεν θέλουν μούλιασμα.

Την άλλη μέρα σε μεγάλη κατσαρόλα ρίχνουμε πρώτα τα ρεβίθια, μετά προσθέτουμε το στάρι, τα αφήνουμε να βράσουν μισή ώρα περίπου και μετά προσθέτουμε τα υπόλοιπα όσπρια, αφού πρώτα τα έχουμε καθαρίσει και πλύνει καλά.

Πηγή: Δια-sos-τε τη Μεσαρά