Μεγάλη Παρασκευή πρωί στον Άγιο Γεώργιο Μοιρών

Παρακολουθήσετε στιγμιότυπα από την πρωινή θεία λειτουργία στον Άγιο Γεώργιο Μοιρών.

Οι εκκλησιαστικές ακολουθίες, ο στολισμός του Επιταφίου και η περιφορά του – Η αυστηρότατη νηστεία της ημέρας

Μια από τις πλέον σοβαρές και ιερές ημέρες του ορθόδοξου εορτολογίου είναι η Μεγάλη Παρασκευή. Τη μέρα αυτή «τα άγια και σωτήρια και φρικτά πάθη του Κυρίου και Θεού και Σωτήρος ημών Ιησού Χριστού επιτελούμεν, τους εμπτυσμούς, τα ραπίσματα, τα κολαφίσματα, τας ύβρεις, τους γέλωτας, την πορφυράν χλαίναν, τον κάλαμον, τον σπόγγον, το όξος, τους ήλους, την λόγχην και προ πάντων τον σταυρόν και τον θανάτον, α δι’ ημάς εκών καταδέξατο, έτι δε και την του ευγνώμονος ληστού, του συσταυρωθέντος Αυτώ, σωτήριον εν τω σταυρώ ομολογίαν».

Εκκλησιαστικά τελετουργικά στοιχεία της: η ακολουθία «των Ωρών» το πρωί με τα Ευαγγέλια και την Αποκαθήλωση και ο Επιτάφιος, το απόγευμα ή το βράδυ. Λαογραφικά στοιχεία: η αυστηρότατη νηστεία (μερικοί δροσίζουν μόνο τα χείλη τους σαν τον Χριστό), η επίσκεψη στα νεκροταφεία (όπου και οι ψυχές πενθούν), τα άφθονα άνθη για τον Επιτάφιο, ο στολισμός και η περιφορά των Επιταφίων.

«Αποκαθήλωση», μέσα στις κατάμεστες εκκλησίες λίγο πριν το μεσημέρι, είναι μια από τις πιο αναπαραστατικές σκηνές της ορθόδοξης τελετουργίας. Ο ιερέας παριστάνοντας τον Ιωσήφ από την Αριμαθαία, ανεβαίνει με μικρή σκάλα στον Σταυρό, αποκαθηλώνει τον «Εσταυρωμένο» και τον πηγαίνει με σεβασμό στον Άγιο Βήμα. Από αυτό θα ξαναβγεί κρατώντας το ξαπλωτό νεκρό σώμα του Χριστού για τον Επιτάφιο. Όταν γίνεται η αποκαθήλωση και εκτίθεται σε προσκύνημα η χρυσοΰφαντη παράσταση του νεκρού Ιησού πάνω σε φορητό κουβούκλιο, τότε αρχίζει ο στολισμός τον Επιταφίου. Τον στολισμό κάνουν κορίτσια με όλα τα άνθη της άνοιξης. Τα λουλούδια με τα οποία στολίζεται ο Επιτάφιος ονομάζονται σταυρολούλουδα ή χριστολούλουδα. Αμέσως μετά αρχίζει η συρροή κόσμου και το προσκύνημα του Επιταφίου. Οι προσκυνητές, κυρίως γυναίκες και παιδιά, αφού ασπαστούν τον Επιτάφιο, περνούν κάτω από αυτόν, «για να τους πιάσει η χάρη», όπως λένε. Όταν νυχτώσει, αρχίζει η ακολουθία και η περιφορά του Επιταφίου, που ψάλλεται με λιγότερο πένθος. Ο διάκοσμος, τα λουλούδια και τα φώτα του ναού, μαζί με τους πιστούς, ανάμεσα στους οποίους υπάρχουν πολλές νέες και νέοι, η περιρρέουσα ανοιξιάτικη ατμόσφαιρα που προοιωνίζεται την Ανάσταση, τα επίσημα άμφια των ιερέων και η υμνολογία συντελούν σε αυτά. Όπως γράφει ο Δημήτριος Λουκάτος : «Το «Αι γενεαί πάσαι» γίνεται για όλο το εκκλησίασμα ένα πολυφωνικό άσμα, που το χαίρονται και οι πιο αυστηροί ρινόφωνοι ψαλμωδοί».

Η περιφορά του Επιταφίου είναι ένα ελληνικό τελετουργικό γεγονός. Η πομπή του Επιταφίου σχηματίζεται από τα εξαπτέρυγα και τον σταυρό μπροστά, τον Επιτάφιο και τους ιερείς πιο πίσω. Στις πόλεις προηγούνται οι μουσικοί παίζοντας πένθιμα εμβατήρια. Οι πιστοί που ακολουθούν, κρατούν στα χέρια τους αναμμένες λαμπάδες. Κατά διαστήματα η πομπή σταματά σε πλατείες και σταυροδρόμια και εκεί οι ιερείς ψάλλουν δεήσεις. Στο παρελθόν υπήρχαν και συγκρούσεις μεταξύ Επιταφίων που διεκδικούσαν «ένα διάβα» (Δ. Λουκάτος) ή δεν δέχονταν προσβλητικά λόγια για τον στολισμό. Οι Επιτάφιοι σε πολλές περιοχές της χώρας μας, αποτελούν και λόγο προσέλκυσης επισκεπτών. Ένας από αυτούς είναι ο Επιτάφιος στα Καμίνια της Ύδρας. Εκεί, η περιφορά του Επιταφίου του Αγίου Ιωάννη Προδρόμου γίνεται μέσα στη θάλασσα. Πρόκειται για έθιμο που ξεκίνησε το 1923.

Όσο για τα λουλούδια του Επιταφίου, σ ’αυτά, όπως και στα κεριά της Μεγάλης Πέμπτης, αποδίδεται μεγάλη, θαυματουργή δύναμη. Σε πολλά μέρη μάλιστα, η διανομή τους γίνεται από τον ίδιο τον ιερέα. Βέβαια κάποιες φορές στη θρησκευτική αντίληψη, παρεισφρύει, παράλογα, το μαγικό στοιχείο.